Hakan Ulu
Kayıtlı Kullanıcı
Gebelikte folik asit ne kadar kullanılmalı sorusunun yanıtı, aslında kadının genetik haritasında ve planlama aşamasının tam merkezinde gizlidir. Genellikle günlük 400 mikrogram (mcg) gibi standart bir dozdan bahsedilir ama işin aslı öyle tek tip bir reçeteden ibaret değil vallahi. Vücudun bu sentetik formu, yani pteroilmonoglutamik asidi aktif folata dönüştürme kapasitesi kişiden kişiye değişiyor çünkü MTHFR genindeki polimorfizmler işi tamamen karıştırıyor. Hücresel düzeyde DNA metilasyonu ve amino asit metabolizması için bu dönüştürme süreci o kadar hayati ki… Dolayısıyla dozaj belirlenirken, anne adayının geçmiş gebelik öyküsü ve plazma folat seviyeleri bir bütün olarak incelenmeli, gerekiyorsa aktif form olan metilfolat tercih edilmelidir.
Embriyonik gelişimin ilk haftalarında, yani çoğu zaman hamilelik henüz fark bile edilmemişken nöral tüp kapanmasını tamamlıyor. İşte tam da bu kritik evrede, yani döllenmeden sonraki 21 ila 28. günlerde maternal sistemde yeterli folat depolarının bulunması, spinal bifida veya anensefali gibi ciddi anomalilerin önüne geçebiliyor. Planlı bir gebelikten en az bir ay önce başlanması önerilen o meşhur takviyelerin arkasındaki yegane bilimsel gerçek budur abi ya. Tabii yüksek risk grubunda yer alan, yani daha önce nöral tüp defektli bir bebek dünyaya getirmiş kadınlarda hekim gözetiminde bu dozun 4 miligrama kadar, yani tam on katına çıkarılması gerekebiliyor. Dozajın bu denli geniş bir skalada oynaması, marjinal fayda ile olası risk dengesinin ne kadar hassas olduğunu açıkça kanıtlıyor.
Peki, sadece besinlerden aldığımız folat bu açığı kapatmaya yetmez mi diye düşünebilirsiniz doğal olarak. Maalesef yetmiyor, çünkü gıdalardaki doğal folatın biyoyararlanımı takviyelere kıyasla neredeyse yarı yarıya daha düşüktür ve pişirme esnasında ısıya maruz kalan bu vitamin hızla okside olup değerini kaybediyor. Isıl işlem gören yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller veya karaciğer gibi folat zengini kaynaklar diyetle alınsa bile, ince bağırsaktaki emilim mekanizması sentetik form kadar stabil çalışmayabiliyor. Yani ne kadar iyi beslenirsek beslenelim, hücre içi folat saturasyonunu yakalamak için dışarıdan destek almak neredeyse şart gibi bir şey. Hatta bazı ülkelerde un ve tahıl ürünlerinin zorunlu olarak folik asitle zenginleştirilmesi de tamamen bu biyolojik bariyeri aşma stratejisinden kaynaklanıyor.
Aşırı dozda folik asit alımının da kendine has birtakım handikapları olduğunu, yani kaş yaparken göz çıkarma ihtimalini göz ardı etmemek lazım. Günde 1000 mikrogramın (1 mg) üzerine çıkıldığında, vücutta metabolize edilmemiş serbest folik asit dolaşmaya başlıyor ki bu durum B12 vitamini eksikliğinin yol açtığı nörolojik hasarları maskeleyebiliyor. Vitamin eksikliği sinsice ilerlerken kan tabloları normal görünebiliyor ve bu da tanı konmasını tehlikeli biçimde geciktiriyor… Hücresel seviyedeki bu dengesizlik, ilerleyen dönemlerde fetüsün epigenetik mekanizmalarını bile etkileyebileceğinden, yüksek doz kullanımında mutlaka çok sıkı bir laboratuvar takibi gerekiyor. Kısacası, kontrolsüzce tüketilen her miligram, faydadan çok hücresel bir karmaşaya davetiye çıkarabiliyor.
Embriyonik gelişimin ilk haftalarında, yani çoğu zaman hamilelik henüz fark bile edilmemişken nöral tüp kapanmasını tamamlıyor. İşte tam da bu kritik evrede, yani döllenmeden sonraki 21 ila 28. günlerde maternal sistemde yeterli folat depolarının bulunması, spinal bifida veya anensefali gibi ciddi anomalilerin önüne geçebiliyor. Planlı bir gebelikten en az bir ay önce başlanması önerilen o meşhur takviyelerin arkasındaki yegane bilimsel gerçek budur abi ya. Tabii yüksek risk grubunda yer alan, yani daha önce nöral tüp defektli bir bebek dünyaya getirmiş kadınlarda hekim gözetiminde bu dozun 4 miligrama kadar, yani tam on katına çıkarılması gerekebiliyor. Dozajın bu denli geniş bir skalada oynaması, marjinal fayda ile olası risk dengesinin ne kadar hassas olduğunu açıkça kanıtlıyor.
Peki, sadece besinlerden aldığımız folat bu açığı kapatmaya yetmez mi diye düşünebilirsiniz doğal olarak. Maalesef yetmiyor, çünkü gıdalardaki doğal folatın biyoyararlanımı takviyelere kıyasla neredeyse yarı yarıya daha düşüktür ve pişirme esnasında ısıya maruz kalan bu vitamin hızla okside olup değerini kaybediyor. Isıl işlem gören yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller veya karaciğer gibi folat zengini kaynaklar diyetle alınsa bile, ince bağırsaktaki emilim mekanizması sentetik form kadar stabil çalışmayabiliyor. Yani ne kadar iyi beslenirsek beslenelim, hücre içi folat saturasyonunu yakalamak için dışarıdan destek almak neredeyse şart gibi bir şey. Hatta bazı ülkelerde un ve tahıl ürünlerinin zorunlu olarak folik asitle zenginleştirilmesi de tamamen bu biyolojik bariyeri aşma stratejisinden kaynaklanıyor.
Aşırı dozda folik asit alımının da kendine has birtakım handikapları olduğunu, yani kaş yaparken göz çıkarma ihtimalini göz ardı etmemek lazım. Günde 1000 mikrogramın (1 mg) üzerine çıkıldığında, vücutta metabolize edilmemiş serbest folik asit dolaşmaya başlıyor ki bu durum B12 vitamini eksikliğinin yol açtığı nörolojik hasarları maskeleyebiliyor. Vitamin eksikliği sinsice ilerlerken kan tabloları normal görünebiliyor ve bu da tanı konmasını tehlikeli biçimde geciktiriyor… Hücresel seviyedeki bu dengesizlik, ilerleyen dönemlerde fetüsün epigenetik mekanizmalarını bile etkileyebileceğinden, yüksek doz kullanımında mutlaka çok sıkı bir laboratuvar takibi gerekiyor. Kısacası, kontrolsüzce tüketilen her miligram, faydadan çok hücresel bir karmaşaya davetiye çıkarabiliyor.
