Hakan Ulu
Kayıtlı Kullanıcı
Sıcak bir çorba kaşığından ya da aceleyle yutulan o ilk yudum alignment hatası çaydan bahsetmiyorum; ortada hiçbir görünür sebep yokken dilin ön iki bölüntüsünde aniden başlayan o kronik mikrovasküler kavrulma hissinden söz ediyorum. Tıpta glossodini veya primer ağız yanması sendromu denilen bu hadise, aslında epitel dokunun altındaki periferik sinir liflerinin—özellikle de ağrı ve sıcaklığı beyne ileten C-lifleri ile A-delta liflerinin—ortada hiçbir termal uyaran yokken sürekli aksiyon potansiyeli üretmesiyle alakalı bir durum. Epitelyal hücrelerin yüzeyindeki TRPV1 (Transient Receptor Potential Vanilloid 1) reseptörleri bir şekilde aşırı duyarlı hale geliyor abi; yani mekanizma resmen kendi kendine "burası 100 derece" sinyali çakıyor merkeze. Haliyle siz de gün boyu ağzınızın içinde görünmez bir ejderhayla yaşamak zorunda kalıyorsunuz...
Glutamat ve gama-aminobütirik asit (GABA) gibi nörotransmitterlerin dengesizliği, bu işin tam merkezinde yer alıyor aslında. Hani bazen santral sinir sistemindeki inhibitör yollar zayıflar ya, işte tam o an nöronda sürekli bir depolarizasyon dalgası başlar ve dil papillalarındaki mekanoreseptörler bile ağrı sinyali üretmeye koyulur. Vallahi billahi durup dururken dilin arka yan duvarındaki foliat papillaların tahriş olduğunu, tat tomurcuklarının (gustatuar porlar) kimyasal dengesinin altüst olduğunu hissedersiniz. Nöropatik bir süreç bu; yani sinir ucunun kendi kendine arıza yapması, izolasyonunun aşınması gibi bir şey...
B12 vitamini eksikliği, folik asit noksanlığı veya demir anemisinin dili kelimenin tam anlamıyla "çıplak" bırakması gerçeğini de göz ardı edemeyiz. Eritrosit üretimi aksayınca dil üzerindeki o kadifemsi yapıyı oluşturan filiform papillalar hızla atrofiyi uğruyor, yani dökülüyor ve geriye korumasız, dümdüz, kıpkırmızı bir mukoza tabakası kalıyor. Mukozal atrofiden muzdarip bir dilde, tükürüğün koruyucu immünoglobulin A (IgA) içeriği de azaldığı için en ufak bir asidik besin doğrudan çıplak sinir uçlarına temas ediyor. Düşünün, koruyucu zırhı kalkmış bir doku ve sürekli dış uyarana maruz kalan nosiseptörler...
Tükürük bezlerinin (özellikle submandibular ve parotis bezlerinin) salgı miktarını azaltması, yani kserostomi durumu da bu yangını körükleyen en büyük kimyasal etkenlerden biri. Tükürüğün içindeki müsin proteini ve bikarbonat iyonları normalde ağız içini sürekli tamponlar, pH seviyesini dengede tutar ve mekanik bir kayganlık sağlar. Eğer tükürük akış hızı dakikada 0.1 mililitrenin altına düşerse, dildeki epitel hücreleri mikroskopik düzeyde sürtünmeye bağlı dezenformasyona uğruyor ve kuruyan mukoza adeta kimyasal bir asit banyosundaymış gibi yanmaya başlıyor. Ağız kuruluğu deyip geçiyoruz ama oradaki lizozim ve laktoferrin dengesi bir şaştı mı...
Östrojen hormonunun ani düşüşü ile dildeki acı tat reseptörlerinin yoğunluğu arasındaki o garip korelasyonu duymuş muydunuz hiç? Özellikle menopoz sonrasında kadınlarda bu durumun çok daha sık görülmesi asla tesadüf değil; çünkü östrojen, korda timpani siniri (chorda tympani) üzerinde doğrudan modülatör bir etkiye sahip. Hormonal çekilme yaşandığında, tat algısını yöneten yedinci kafatas siniri ile ağrıyı ileyen trigeminal sinir arasında bir tür kısa devre meydana geliyor. Beyin, dilin ön kısmından gelen hafif bir tat duyusunu bile şiddetli bir yanma, bir acılık ya da metalik bir tat dalgası olarak yorumlamaya başlıyor o anda. Sinir yollarının birbiriyle çatışması, algı eşiğinin tamamen sıfırlanması...
Belki de kullandığınız o çok köpüren diş macununun içindeki sodyum lauril sülfat (SLS) maddesi hücresel düzeyde mikrotravma yaratıyordur, kim bilir? SLS, ağız mukozasının en üstündeki koruyucu lipid bariyerini çözen, hücre membran bütünlüğünü bozan agresif bir sürfaktandır. Keza kronik olarak diş gıcırdatma (bruksizm) veya dili farkında olmadan ön dişlere doğru itme alışkanlığı da mekanik kserostomiye ve dildeki fungiform papillaların sürekli ezilmesine yol açar. Fark etmeden gün boyu dili damağa bastırmak, epitelde kronik bir iskemiye yani kansızlığa sebep olur ki bu da dokunun beslenemeyip yanma sinyali göndermesi için gayet yeterli bir sebeptir abi.
Glutamat ve gama-aminobütirik asit (GABA) gibi nörotransmitterlerin dengesizliği, bu işin tam merkezinde yer alıyor aslında. Hani bazen santral sinir sistemindeki inhibitör yollar zayıflar ya, işte tam o an nöronda sürekli bir depolarizasyon dalgası başlar ve dil papillalarındaki mekanoreseptörler bile ağrı sinyali üretmeye koyulur. Vallahi billahi durup dururken dilin arka yan duvarındaki foliat papillaların tahriş olduğunu, tat tomurcuklarının (gustatuar porlar) kimyasal dengesinin altüst olduğunu hissedersiniz. Nöropatik bir süreç bu; yani sinir ucunun kendi kendine arıza yapması, izolasyonunun aşınması gibi bir şey...
B12 vitamini eksikliği, folik asit noksanlığı veya demir anemisinin dili kelimenin tam anlamıyla "çıplak" bırakması gerçeğini de göz ardı edemeyiz. Eritrosit üretimi aksayınca dil üzerindeki o kadifemsi yapıyı oluşturan filiform papillalar hızla atrofiyi uğruyor, yani dökülüyor ve geriye korumasız, dümdüz, kıpkırmızı bir mukoza tabakası kalıyor. Mukozal atrofiden muzdarip bir dilde, tükürüğün koruyucu immünoglobulin A (IgA) içeriği de azaldığı için en ufak bir asidik besin doğrudan çıplak sinir uçlarına temas ediyor. Düşünün, koruyucu zırhı kalkmış bir doku ve sürekli dış uyarana maruz kalan nosiseptörler...
Tükürük bezlerinin (özellikle submandibular ve parotis bezlerinin) salgı miktarını azaltması, yani kserostomi durumu da bu yangını körükleyen en büyük kimyasal etkenlerden biri. Tükürüğün içindeki müsin proteini ve bikarbonat iyonları normalde ağız içini sürekli tamponlar, pH seviyesini dengede tutar ve mekanik bir kayganlık sağlar. Eğer tükürük akış hızı dakikada 0.1 mililitrenin altına düşerse, dildeki epitel hücreleri mikroskopik düzeyde sürtünmeye bağlı dezenformasyona uğruyor ve kuruyan mukoza adeta kimyasal bir asit banyosundaymış gibi yanmaya başlıyor. Ağız kuruluğu deyip geçiyoruz ama oradaki lizozim ve laktoferrin dengesi bir şaştı mı...
Östrojen hormonunun ani düşüşü ile dildeki acı tat reseptörlerinin yoğunluğu arasındaki o garip korelasyonu duymuş muydunuz hiç? Özellikle menopoz sonrasında kadınlarda bu durumun çok daha sık görülmesi asla tesadüf değil; çünkü östrojen, korda timpani siniri (chorda tympani) üzerinde doğrudan modülatör bir etkiye sahip. Hormonal çekilme yaşandığında, tat algısını yöneten yedinci kafatas siniri ile ağrıyı ileyen trigeminal sinir arasında bir tür kısa devre meydana geliyor. Beyin, dilin ön kısmından gelen hafif bir tat duyusunu bile şiddetli bir yanma, bir acılık ya da metalik bir tat dalgası olarak yorumlamaya başlıyor o anda. Sinir yollarının birbiriyle çatışması, algı eşiğinin tamamen sıfırlanması...
Belki de kullandığınız o çok köpüren diş macununun içindeki sodyum lauril sülfat (SLS) maddesi hücresel düzeyde mikrotravma yaratıyordur, kim bilir? SLS, ağız mukozasının en üstündeki koruyucu lipid bariyerini çözen, hücre membran bütünlüğünü bozan agresif bir sürfaktandır. Keza kronik olarak diş gıcırdatma (bruksizm) veya dili farkında olmadan ön dişlere doğru itme alışkanlığı da mekanik kserostomiye ve dildeki fungiform papillaların sürekli ezilmesine yol açar. Fark etmeden gün boyu dili damağa bastırmak, epitelde kronik bir iskemiye yani kansızlığa sebep olur ki bu da dokunun beslenemeyip yanma sinyali göndermesi için gayet yeterli bir sebeptir abi.
