Ceren Kalaycı
Kayıtlı Kullanıcı
Geçen akşam mutfakta kendime bir çay doldururken, durup dururken göğsümün ortasına koca bir kaya oturdu; hani şöyle ciğerlerini sonuna kadar havayla doldurmak istersin de o hava bir türlü o görünmez duvarı aşamaz ya, aynen öyle işte. İnsan o an panikliyor haliyle, sanki oksijen bitti dünyada. Tıptaki adıyla dispne, yani o meşhur derin nefes alamama hali aslında akciğerlerin hacimsel kapasitesinden ziyade vücudun o anki gaz alışverişi sinyallerindeki bir sapmadan ibaret. Vallahi billahi insan o an ölüyorum sanıyor ama işin arka planında bambaşka mekanizmalar dönüyor. Solunum merkezinin uyarılmasıyla mekanoreseptörlerin gerilmesi arasındaki o ince senkronizasyon bozulunca, beyin "Yahu bana hava yetmiyor" çığlığı atmaya başlıyor işte.
Ankara’nın o ayaz günlerinden birinde, muayenehanenin bekleme salonunda oturan genç bir kadının sürekli iç geçirdiğini, her üç cümlede bir havayı aç bir kurt gibi içine çekmeye çalıştığını fark etmiştim. Hani derler ya, psikolojik diye... İşin aslı, anksiyete ve panik atak gibi durumlarda sempatik sinir sistemi öyle bir vites yükseltiyor ki, farkında olmadan hiperventilasyon sarmalına giriyoruz. Yani çok sık ve sığ nefes alıyoruz, e bu sefer de kandaki karbondioksit seviyesi hızla düşüyor. Kan gazlarındaki bu dalgalanma da beyni yanıltıp kişide "boğuluyormuş" hissi yaratıyor... İşin yoksa çık şimdi bu kısır döngüden. Aslında akciğerlerde fiziki hiçbir tıkanıklık yokken bile sistemin kimyası değiştiği için o derin, o rahatlatıcı nefes bir türlü gelmek bilmiyor.
Yokuş yukarı iki adım atınca nefesi kesilen, göğsünde sanki sıkı bir korse varmış gibi hisseden yaşlı bir amca anlatmıştı; "Evlat, ciğerlerim körük gibi ama hava içeri girmiyor" demişti. Tabii işin içine kronik obstrüktif akciğer hastalığı yani KOA, ya da gizli bir astım girdiğinde hikaye tamamen değişiyor tabii. Bronşlardaki o mikroskobik düz kasların kasılması, hava yollarının çapını daraltarak hava akımına karşı müthiş bir direnç oluşturuyor. Direnç artınca ne oluyor? Diyafram kası normalden iki kat daha fazla efor sarf etmek zorunda kalıyor, garibim yoruluyor. Bir süre sonra alveollerde hapsolan hava dışarı tam atılamadığı için, yeni ve temiz havaya yer kalmıyor içeride; yani akciğerler aslında teknik olarak aşırı şişkin (hiperenflasyon) bir durumda kalıyor ama sen içerideki havayı tazeleyemediğin için nefes alamıyorum diye kıvranıyorsun...
Sırtında o geçmeyen ağrıyla günlerce masa başında çalışan yazılımcı bir çocuk vardı, çocuk resmen her nefes alışında acıyla irkiliyordu. Bazen mesele hiç akciğerde ya da kalpte değildir abi, tamamen kas-iskelet sisteminin bir oyunudur bu. Kostokondrit denilen o göğüs kafesi kıkırdaklarının iltihaplanması veya basit bir interkostal kas spazmı, interkostal sinirleri sıkıştırarak göğüs kafesinin genişlemesini fiziksel olarak engeller. Göğüs kafesi expand olamayınca, yani genişleyemeyince de derin nefes almak tam bir işkenceye dönüşüyor haliyle. Şöyle bir dik durmayı dene, omuzlarını geriye at, bak bakalım o zaman da aynı baskıyı hissedecek misin... Kaslar kasılınca akciğer serbestçe büyüyemiyor, bütün numara bu aslında.
Acilin kapısından nefes nefese giren, yüzü kireç gibi olmuş o genç adamın tablosunu hiç unutmam; meğer gizli kansızlık, yani ağır anemi çekiyormuş. Kandaki hemoglobin miktarı kritik seviyenin altına düştüğünde, dokulara oksijen taşıyan o minik kamyonlar azalmış oluyor haliyle. E dokular, kaslar, beyin feryat ediyor "Bize oksijen lazım" diye. Kalp başlıyor deli gibi atmaya, solunum merkezi frekansı artırıyor ki o açığı kapatsın. Sen de sanıyorsun ki ciğerlerimde bir problem var, havayı içime çekemiyorum... Aslında hava gidiyor gitmesine de, o havayı yakalayıp vücuda dağıtacak eleman yok ortada. Bir baksana kan değerlerine, demir depoların ne alemde, ferritin seviyen nerelerde sürünüyor...
Gece yarısı aniden uykusundan boğulur gibi uyanıp soluğu pencere kenarında alan o adamın derdi neydi peki? Kalp yetmezliğinin ilk sinyalleri bazen tam olarak böyle, sinsi bir dispneyle baş gösterir işte. Sol ventrikül, yani kalbin sol karıncığı kanı vücuda yeterli basınçla pompalayamadığında, o kan geriye doğru, yani pulmoner venlere doğru göllenme yapıyor. Akciğer kılcal damarlarındaki hidrostatik basınç artınca da sıvı, alveollerin içine sızmaya başlıyor ufak ufak. Alveoller sıvıya boğulunca oksijen-karbondioksit difüzyonu sekteye uğruyor tabii, al sana derin nefes alamama problemi... Hemen öyle korkup panik yapma ama bu tarz gece ataklarını, özellikle sırtüstü yatınca artan o boğulma hissini de asla kulak arkası etmemek gerek, mutlaka bir kardiyoloğa görünmekte fayda var.
Ankara’nın o ayaz günlerinden birinde, muayenehanenin bekleme salonunda oturan genç bir kadının sürekli iç geçirdiğini, her üç cümlede bir havayı aç bir kurt gibi içine çekmeye çalıştığını fark etmiştim. Hani derler ya, psikolojik diye... İşin aslı, anksiyete ve panik atak gibi durumlarda sempatik sinir sistemi öyle bir vites yükseltiyor ki, farkında olmadan hiperventilasyon sarmalına giriyoruz. Yani çok sık ve sığ nefes alıyoruz, e bu sefer de kandaki karbondioksit seviyesi hızla düşüyor. Kan gazlarındaki bu dalgalanma da beyni yanıltıp kişide "boğuluyormuş" hissi yaratıyor... İşin yoksa çık şimdi bu kısır döngüden. Aslında akciğerlerde fiziki hiçbir tıkanıklık yokken bile sistemin kimyası değiştiği için o derin, o rahatlatıcı nefes bir türlü gelmek bilmiyor.
Yokuş yukarı iki adım atınca nefesi kesilen, göğsünde sanki sıkı bir korse varmış gibi hisseden yaşlı bir amca anlatmıştı; "Evlat, ciğerlerim körük gibi ama hava içeri girmiyor" demişti. Tabii işin içine kronik obstrüktif akciğer hastalığı yani KOA, ya da gizli bir astım girdiğinde hikaye tamamen değişiyor tabii. Bronşlardaki o mikroskobik düz kasların kasılması, hava yollarının çapını daraltarak hava akımına karşı müthiş bir direnç oluşturuyor. Direnç artınca ne oluyor? Diyafram kası normalden iki kat daha fazla efor sarf etmek zorunda kalıyor, garibim yoruluyor. Bir süre sonra alveollerde hapsolan hava dışarı tam atılamadığı için, yeni ve temiz havaya yer kalmıyor içeride; yani akciğerler aslında teknik olarak aşırı şişkin (hiperenflasyon) bir durumda kalıyor ama sen içerideki havayı tazeleyemediğin için nefes alamıyorum diye kıvranıyorsun...
Sırtında o geçmeyen ağrıyla günlerce masa başında çalışan yazılımcı bir çocuk vardı, çocuk resmen her nefes alışında acıyla irkiliyordu. Bazen mesele hiç akciğerde ya da kalpte değildir abi, tamamen kas-iskelet sisteminin bir oyunudur bu. Kostokondrit denilen o göğüs kafesi kıkırdaklarının iltihaplanması veya basit bir interkostal kas spazmı, interkostal sinirleri sıkıştırarak göğüs kafesinin genişlemesini fiziksel olarak engeller. Göğüs kafesi expand olamayınca, yani genişleyemeyince de derin nefes almak tam bir işkenceye dönüşüyor haliyle. Şöyle bir dik durmayı dene, omuzlarını geriye at, bak bakalım o zaman da aynı baskıyı hissedecek misin... Kaslar kasılınca akciğer serbestçe büyüyemiyor, bütün numara bu aslında.
Acilin kapısından nefes nefese giren, yüzü kireç gibi olmuş o genç adamın tablosunu hiç unutmam; meğer gizli kansızlık, yani ağır anemi çekiyormuş. Kandaki hemoglobin miktarı kritik seviyenin altına düştüğünde, dokulara oksijen taşıyan o minik kamyonlar azalmış oluyor haliyle. E dokular, kaslar, beyin feryat ediyor "Bize oksijen lazım" diye. Kalp başlıyor deli gibi atmaya, solunum merkezi frekansı artırıyor ki o açığı kapatsın. Sen de sanıyorsun ki ciğerlerimde bir problem var, havayı içime çekemiyorum... Aslında hava gidiyor gitmesine de, o havayı yakalayıp vücuda dağıtacak eleman yok ortada. Bir baksana kan değerlerine, demir depoların ne alemde, ferritin seviyen nerelerde sürünüyor...
Gece yarısı aniden uykusundan boğulur gibi uyanıp soluğu pencere kenarında alan o adamın derdi neydi peki? Kalp yetmezliğinin ilk sinyalleri bazen tam olarak böyle, sinsi bir dispneyle baş gösterir işte. Sol ventrikül, yani kalbin sol karıncığı kanı vücuda yeterli basınçla pompalayamadığında, o kan geriye doğru, yani pulmoner venlere doğru göllenme yapıyor. Akciğer kılcal damarlarındaki hidrostatik basınç artınca da sıvı, alveollerin içine sızmaya başlıyor ufak ufak. Alveoller sıvıya boğulunca oksijen-karbondioksit difüzyonu sekteye uğruyor tabii, al sana derin nefes alamama problemi... Hemen öyle korkup panik yapma ama bu tarz gece ataklarını, özellikle sırtüstü yatınca artan o boğulma hissini de asla kulak arkası etmemek gerek, mutlaka bir kardiyoloğa görünmekte fayda var.
