Sibel Hoca
Kayıtlı Kullanıcı
Göz kapaklarının üzerindeki o tonluk ağırlık her sabah neden orada bekler, hiç düşündünüz mü? Bazen ne kadar uyursak uyuyalım, o derin kuyudan bir türlü çıkamayız; tıp dilinde hipersomni denilen bu aşırı uyku eğilimi, aslında vücudun arka planda yürüttüğü sessiz bir isyanın dışa vurumudur. Hücrelerin enerji santralleri olan mitokondriler mi yoruldu, yoksa beynimiz bize küçük bir oyun mu oynuyor, orası tam bir muamma... Ama ortada bir gerçek var ki, her esnemede ruhumuzun bir parçası o yumuşak yastığa doğru çekiliyor sanki.
Gece yarısı salgılanan melatonin hormonu, bizim biyolojik saatimizin, yani o meşhur sirkadiyen ritmimizin başyönetmenidir vallahi. İşte bu ritim bir kez şaştı mı, gündüzün ortasında kendinizi en yakın koltuğa fırlatmak isterken bulursunuz. Işık dengesizliği, düzensiz uyku saatleri derken epifiz bezi ne zaman ne yapacağını şaşırıyor abi ya... Kimyasal bir karmaşanın tam ortasında, uyanık kalmaya çalışan bir zihin ne kadar direnebilirse işte o kadar direniyoruz gün boyu.
Kan tahlillerindeki o küçük parametrelerin ardında koskoca bir halsizlik imparatorluğu gizlenebiliyor bazen. Özellikle demir depolarının boşalması ya da B12 vitamininin dip yapması, dokulara giden oksijen miktarını öyle bir düşürüyor ki... Vücut adeta kendi kendini korumaya alıp "gazı kesiyor" ve bizi rüyalar alemine davet ediyor. Bir nevi hayatta kalma modu, enerjiyi minimumda tutma çabası belki de...
Bazen de mesele tamamen tiroid bezinin o yavaş, uyuşuk çalışmasında gizlidir; hani şu hipotiroidi dedikleri durum. Metabolizma hızı bir kaplumbağanın adımlarına dönüştüğünde, sabah yataktan kalkmak Everest'e tırmanmaktan farksız hale gelebilir. İçinizdeki o ateşleyici güç sönmüş gibi hissettiğinizde, sistem otomatik olarak uyku moduna geçiş yapıyor. Ne yapsanız nafile, o içsel motor ısınmıyor bir türlü...
Yediğimiz içtiğimiz şeylerin de bu ağırlıkta parmağı olması o kadar muhtemel ki. Glisemik indeksi yüksek gıdalarla yapılan o ağır öğle yemeklerinin ardından gelen tatlı rehavet, aslında insülin hormonunun ani yükseliş ve hızlı düşüş dalgasıdır. Kan şekeri bir anda taban yapınca beyin sislenir, gözler hafifçe kısılır ve... Sonrası yarım saatlik bir şekerleme arayışı.
Sürekli esnemek, sadece fiziksel bir yorgunluğun değil, bazen de taşınması zor ruhsal yüklerin bir maskesidir. Depresyon ya da yoğun anksiyete süreçleri, beyni sürekli bir tehdit algısında çalıştırdığı için zihin bir süre sonra kendini kapatıp dinlenmeye almak ister. Kaçış yolu olarak uykuyu seçer insan farkında olmadan; gerçeklerden uzaklaşıp her şeyi sıfırlamak adına tatlı bir sığınak...
Gece boyunca horladığınızı ya da nefesinizin kesildiğini fark etmiyor olabilirsiniz ama eşiniz dostunuz bunu sıklıkla dile getiriyorsa, o meşhur uyku apnesi kapınızı çalmış demektir. Beyne giden oksijen uykuda saniyelerce kesildiğinde, sabaha kadar yüz kere uyanıp derin uykuya dalma şansını kaybedersiniz. Haliyle, sekiz saat yatakta kalsanız bile sabah sanki hiç uyumamış, gece boyu taş taşımış gibi uyanırsınız. Kalitesiz bir dinlenmenin faturası, ertesi günün her saatinde uykululuk olarak ödenir.
Belki de sadece biraz yavaşlamak, kendimize dışarıdan samimi bir gözle bakmak gerekiyordur. Gün boyu maruz kaldığımız o mavi ekranlar, bitmek bilmeyen bildirim sesleri ve zihni sürekli uyanık tutan stres faktörleri birikip birikip bizi en sonunda bir köşede sızıp kalmaya zorluyor olabilir mi? Belki de doğanın bize "biraz dur artık" deme şeklidir bu uykular...
Gece yarısı salgılanan melatonin hormonu, bizim biyolojik saatimizin, yani o meşhur sirkadiyen ritmimizin başyönetmenidir vallahi. İşte bu ritim bir kez şaştı mı, gündüzün ortasında kendinizi en yakın koltuğa fırlatmak isterken bulursunuz. Işık dengesizliği, düzensiz uyku saatleri derken epifiz bezi ne zaman ne yapacağını şaşırıyor abi ya... Kimyasal bir karmaşanın tam ortasında, uyanık kalmaya çalışan bir zihin ne kadar direnebilirse işte o kadar direniyoruz gün boyu.
Kan tahlillerindeki o küçük parametrelerin ardında koskoca bir halsizlik imparatorluğu gizlenebiliyor bazen. Özellikle demir depolarının boşalması ya da B12 vitamininin dip yapması, dokulara giden oksijen miktarını öyle bir düşürüyor ki... Vücut adeta kendi kendini korumaya alıp "gazı kesiyor" ve bizi rüyalar alemine davet ediyor. Bir nevi hayatta kalma modu, enerjiyi minimumda tutma çabası belki de...
Bazen de mesele tamamen tiroid bezinin o yavaş, uyuşuk çalışmasında gizlidir; hani şu hipotiroidi dedikleri durum. Metabolizma hızı bir kaplumbağanın adımlarına dönüştüğünde, sabah yataktan kalkmak Everest'e tırmanmaktan farksız hale gelebilir. İçinizdeki o ateşleyici güç sönmüş gibi hissettiğinizde, sistem otomatik olarak uyku moduna geçiş yapıyor. Ne yapsanız nafile, o içsel motor ısınmıyor bir türlü...
Yediğimiz içtiğimiz şeylerin de bu ağırlıkta parmağı olması o kadar muhtemel ki. Glisemik indeksi yüksek gıdalarla yapılan o ağır öğle yemeklerinin ardından gelen tatlı rehavet, aslında insülin hormonunun ani yükseliş ve hızlı düşüş dalgasıdır. Kan şekeri bir anda taban yapınca beyin sislenir, gözler hafifçe kısılır ve... Sonrası yarım saatlik bir şekerleme arayışı.
Sürekli esnemek, sadece fiziksel bir yorgunluğun değil, bazen de taşınması zor ruhsal yüklerin bir maskesidir. Depresyon ya da yoğun anksiyete süreçleri, beyni sürekli bir tehdit algısında çalıştırdığı için zihin bir süre sonra kendini kapatıp dinlenmeye almak ister. Kaçış yolu olarak uykuyu seçer insan farkında olmadan; gerçeklerden uzaklaşıp her şeyi sıfırlamak adına tatlı bir sığınak...
Gece boyunca horladığınızı ya da nefesinizin kesildiğini fark etmiyor olabilirsiniz ama eşiniz dostunuz bunu sıklıkla dile getiriyorsa, o meşhur uyku apnesi kapınızı çalmış demektir. Beyne giden oksijen uykuda saniyelerce kesildiğinde, sabaha kadar yüz kere uyanıp derin uykuya dalma şansını kaybedersiniz. Haliyle, sekiz saat yatakta kalsanız bile sabah sanki hiç uyumamış, gece boyu taş taşımış gibi uyanırsınız. Kalitesiz bir dinlenmenin faturası, ertesi günün her saatinde uykululuk olarak ödenir.
Belki de sadece biraz yavaşlamak, kendimize dışarıdan samimi bir gözle bakmak gerekiyordur. Gün boyu maruz kaldığımız o mavi ekranlar, bitmek bilmeyen bildirim sesleri ve zihni sürekli uyanık tutan stres faktörleri birikip birikip bizi en sonunda bir köşede sızıp kalmaya zorluyor olabilir mi? Belki de doğanın bize "biraz dur artık" deme şeklidir bu uykular...
