Cengiz Demir
Kayıtlı Kullanıcı
Direksiyonu hafifçe kırıp o her gün geçtiğiniz mahalle kasisine girdiğinizde alttan gelen o gıcık tıkırtı... İşte o ses, muhtemelen yürüyen aksamın en küçük ama en hayati parçalarından birinin, yani rotilin size "ben bitiyorum" deme şeklidir. Salıncak ile aks taşıyıcısını birbirine bağlayan bu minik küresel mafsal, tekerleğin hem dönmesini hem de yukarı aşağı esnemesini sağlar. Zamanla o döküm yuvanın içindeki plastik burç aşınır, metal metale sürtmeye başlar. Sonrası malum; her çukurda kabine dolan o sinir bozucu metalik tıkırtılar, tıkırtılar...
Rotil dediğimiz parça aslında insan vücudundaki kalça eklemine o kadar çok benziyor ki. Sıvı kaybı yaşayan bir eklem nasıl gıcrdar ve ağrı yaparsa, rotilin içindeki o özel gres yağı tükendiğinde de benzer bir çöküş başlar. Genelde suçlu, parçayı dış etkenlerden koruyan o küçük kauçuk körüğün yırtılmasıdır. Körük bir kez delindi mi, içeri dolan çamur ve yağmur suyu zımpara etkisi yaratır. Yavaş yavaş, milim milim kemirir o pürüzsüz metal yüzeyi. Sonunda ne mi olur? Yuvasında boşluk yapan o küresel başlık, her sarsıntıda sağa sola çarparak o meşhur ritmik tıkırtıyı üretir.
Asfaltın düzgün olmadığı yollarda sürekli direksiyon sallıyorsanız bu sesle tanışmanız an meselesidir. Çukura hızlı girmek, sert kaldırıma araba park etmek, kasisleri görmezden gelmek... Hepsi o küçücük mafsalın üzerine tonlarca yük bindirir. Malzeme yorulur bir yerde, metalin de bir dayanma sınırı var sonuçta. Hele bir de yan sanayi, kalitesiz bir parça taktırdıysanız geçmiş olsun. O tıkırtı çok daha erken bir kilometre festivaliyle kapınızı çalar.
Sesi duymazdan gelmek, sorunun kendi kendine çözülmesini beklemek yapılacak en büyük hata olabilir. Çünkü o hafif tıkırtı zamanla yerini daha tok ve korkutucu darbe seslerine bırakır. Boşluk artar, mafsal yuvasından çıkma noktasına gelir. Seyir halindeyken rotilin yerinden fırlaması demek, tekerleğin tamamen bağımsızlığını ilan etmesi demektir ki bunu otobanda giderken hayal bile etmek istemezsiniz. Direksiyon hakimiyetini anında kaybedersiniz, araba bir yana tekerlek bir yana...
Rotil tıkırtısını diğer ön takım seslerinden ayırmak aslında biraz tecrübe gerektirir. Mesela amortisör takozu bozulduğunda ses daha çok yukarıdan, kaputun altından gelir; amortisör patlaksa araba beşik gibi sallanır. Amortisör yayları veya viraj demir lastikleri de ses yapar ama rotilin sesi daha çok aşağıdan, tam tekerleğin arkasından gelen kuru bir vuruntudur. Direksiyonu sağa sola çevirirken alt taraftan bir şeylerin zorlandığını, bir yerlerin esnediğini hissedersiniz. Hissiyatı bilirsiniz, hani sanki arabanın altı gevşemiş gibi bir güvensizlik verir insana.
Lifte kaldırılan bir arabada bu arızayı tespit etmek aslında çocuk oyuncağıdır. Usta eline büyük bir levye alır, tekerleğin altından şöyle bir kanırtır. Eğer o mafsalda en ufak bir yukarı aşağı oynama, bir eksen kaçıklığı görüyorsa teşhis konmuştur. Tamiri var mı derseniz, hayır, bu parçaların tamiri olmaz. Aşınan bir metal küreyi eski haline getiremezsiniz, doğrudan yenisiyle değiştirmek tek çaredir. Hatta benden size tavsiye; hazır araba lifte çıkmışken sağ rotil bozulduysa sol rotili de mutlaka kontrol ettirin, çünkü biri bittiyse diğeri de yoldadır.
Rotil dediğimiz parça aslında insan vücudundaki kalça eklemine o kadar çok benziyor ki. Sıvı kaybı yaşayan bir eklem nasıl gıcrdar ve ağrı yaparsa, rotilin içindeki o özel gres yağı tükendiğinde de benzer bir çöküş başlar. Genelde suçlu, parçayı dış etkenlerden koruyan o küçük kauçuk körüğün yırtılmasıdır. Körük bir kez delindi mi, içeri dolan çamur ve yağmur suyu zımpara etkisi yaratır. Yavaş yavaş, milim milim kemirir o pürüzsüz metal yüzeyi. Sonunda ne mi olur? Yuvasında boşluk yapan o küresel başlık, her sarsıntıda sağa sola çarparak o meşhur ritmik tıkırtıyı üretir.
Asfaltın düzgün olmadığı yollarda sürekli direksiyon sallıyorsanız bu sesle tanışmanız an meselesidir. Çukura hızlı girmek, sert kaldırıma araba park etmek, kasisleri görmezden gelmek... Hepsi o küçücük mafsalın üzerine tonlarca yük bindirir. Malzeme yorulur bir yerde, metalin de bir dayanma sınırı var sonuçta. Hele bir de yan sanayi, kalitesiz bir parça taktırdıysanız geçmiş olsun. O tıkırtı çok daha erken bir kilometre festivaliyle kapınızı çalar.
Sesi duymazdan gelmek, sorunun kendi kendine çözülmesini beklemek yapılacak en büyük hata olabilir. Çünkü o hafif tıkırtı zamanla yerini daha tok ve korkutucu darbe seslerine bırakır. Boşluk artar, mafsal yuvasından çıkma noktasına gelir. Seyir halindeyken rotilin yerinden fırlaması demek, tekerleğin tamamen bağımsızlığını ilan etmesi demektir ki bunu otobanda giderken hayal bile etmek istemezsiniz. Direksiyon hakimiyetini anında kaybedersiniz, araba bir yana tekerlek bir yana...
Rotil tıkırtısını diğer ön takım seslerinden ayırmak aslında biraz tecrübe gerektirir. Mesela amortisör takozu bozulduğunda ses daha çok yukarıdan, kaputun altından gelir; amortisör patlaksa araba beşik gibi sallanır. Amortisör yayları veya viraj demir lastikleri de ses yapar ama rotilin sesi daha çok aşağıdan, tam tekerleğin arkasından gelen kuru bir vuruntudur. Direksiyonu sağa sola çevirirken alt taraftan bir şeylerin zorlandığını, bir yerlerin esnediğini hissedersiniz. Hissiyatı bilirsiniz, hani sanki arabanın altı gevşemiş gibi bir güvensizlik verir insana.
Lifte kaldırılan bir arabada bu arızayı tespit etmek aslında çocuk oyuncağıdır. Usta eline büyük bir levye alır, tekerleğin altından şöyle bir kanırtır. Eğer o mafsalda en ufak bir yukarı aşağı oynama, bir eksen kaçıklığı görüyorsa teşhis konmuştur. Tamiri var mı derseniz, hayır, bu parçaların tamiri olmaz. Aşınan bir metal küreyi eski haline getiremezsiniz, doğrudan yenisiyle değiştirmek tek çaredir. Hatta benden size tavsiye; hazır araba lifte çıkmışken sağ rotil bozulduysa sol rotili de mutlaka kontrol ettirin, çünkü biri bittiyse diğeri de yoldadır.
