Sibel Hoca
Kayıtlı Kullanıcı
Laboratuvardan aldığınız o parlak kâğıttaki referans aralıklarının dışına taşan sayılar, insanda hep bir parça huzursuzluk bırakır. Trigliserid sütununda yazan o üç basamaklı, bazen de dört basamaklı rakamlar... Aslında vücudun kilerinde saklanan fazla enerjinin ta kendisidir bu yağlar ama kiler ağzına kadar dolduğunda ne olur, kimse pek düşünmek istemiyor. Kanın rengini bile bulandıran, ona adeta sütümsü bir kıvam veren bu serbest dolaşan lipidlerin damar çeperine sinsice yerleşmesi... Vallahi billahi bazen insan kendi bedenine ne kadar yabancılaştığını o tahlil sonuçlarına bakarken anlıyor işte.
Açlık kan şekeriyle el ele tutuşup metabolik sendrom denilen o büyük girdabın kapısını aralayan bir ajandan bahsediyoruz burada. Karaciğerin VLDL sentezini artırarak kana pompaladığı bu moleküller, sadece kendi başlarına değil, yarattıkları o mikro çevreyle de tam bir baş belası. LDL dediğimiz o kötü şöhretli kolesterolün yapısını değiştirip onu daha küçük, daha yoğun ve damara daha kolay sızabilir hale getiriyorlar; yani dolaylı yoldan bütün sistemi ateşe veriyorlar. Bir nevi domino etkisi abi ya, ilk taş devrildi mi gerisini durdurmak neredeyse imkânsızlaşıyor.
Peki, pankreasın bu işteki günahı ne, neden o yüksek rakamları görünce ilk panikleyen organlardan biri oluyor kendisi? Trigliserid seviyesi beş yüzlerin, binlerin üzerine çıktığında, o incecik kılcal damarlarda dolaşan kanın viskozitesi öyle bir artıyor ki... Pankreatik lipaz enziminin kontrolsüz aktivasyonu, organın kendi dokusunu sindirmeye başlamasına yol açan o akut, amansız inflamasyonu tetikleyiveriyor. Hani derler ya, kendi silahıyla vurulmak... Öyle bir şey işte, ani başlayan ve şakası olmayan bir karın ağrısıyla kapıyı çalan o korkunç tablo.
Beslenme çantamızı, o çok sevdiğimiz rafine karbonhidratları, akşamüstü atıştırmalıklarını bir masaya yatırmanın zamanı geldi de geçiyor sanki. Fruktoz şuruplu o paketli gıdalar, akşamları keyifle yudumlanan o alkollü içecekler karaciğerde doğrudan trigliserid sentezini körükleyen birer yakıttan farksız. Karbonhidratı kısıp yerine kaliteli yağları koymayı denemek, belki de o zinciri kırmanın en kestirme, en akıllıca yoludur, kim bilir... Hayat tarzını kökten değiştirmeden sadece ilaçlardan medet ummak da bana biraz kendini kandırmak gibi geliyor ya, neyse.
Ateroskleroz dediğimiz o damar sertliği hikayesi, aslında öyle bir günde, bir haftada yazılmıyor; yıllar süren sessiz bir birikimin, görmezden gelinen küçük sinyallerin eseri. Trigliserid yüksekliği, damar duvarındaki o makrofajları uyararak köpük hücrelerinin oluşumunu hızlandırıyor ve plakların daha kırılgan hale gelmesine neden oluyor. O plak bir çatladı mı, üzerine çöken trombositler... Neyse, burayı çok kurcalayıp insanın neşesini kaçırmayalım şimdi ama durumun ciddiyeti ortada.
Doktorların o lipid paneline bakarken sadece total kolesterole odaklandığı günler çok geride kaldı, artık resmin bütününe, o satır aralarındaki ince detaylara bakılıyor. HDL’nin yani o iyi huylu koruyucunun düşüşüyle eş zamanlı seyreden bir trigliserid yüksekliği, kardiyovasküler risk haritanızda kıpkırmızı bir alarm bölgesi anlamına gelir. Bir terazinin iki kefesi gibi düşünün; biri yukarı çıktıkça diğeri aşağı iniyor ve denge tamamen bozuluyor. Bu dengesizliği sadece genetiğe bağlayıp işin içinden sıyrılmak da çok kolaycı bir yaklaşım olurdu doğrusu.
Belki de her sabah aç karnına yapılan o tempolu kırk beş dakikalık yürüyüşler, ecza dolabındaki pek çok kapsülden daha şifalıdır. Kasların enerji toplamak için kanda serseri mayın gibi gezen o serbest yağ asitlerini çekip yakması, metabolizmayı yeniden fabrika ayarlarına döndürebilir. Düzenli egzersiz, lipoprotein lipaz enzimini öyle bir aktive eder ki, damarların temizlenmesine doğrudan önayak olur. Kendinize bir iyilik yapın ve o hareketsiz döngüden çıkın derim, çünkü beden ihmal edilmeye gelmiyor hiç...
Açlık kan şekeriyle el ele tutuşup metabolik sendrom denilen o büyük girdabın kapısını aralayan bir ajandan bahsediyoruz burada. Karaciğerin VLDL sentezini artırarak kana pompaladığı bu moleküller, sadece kendi başlarına değil, yarattıkları o mikro çevreyle de tam bir baş belası. LDL dediğimiz o kötü şöhretli kolesterolün yapısını değiştirip onu daha küçük, daha yoğun ve damara daha kolay sızabilir hale getiriyorlar; yani dolaylı yoldan bütün sistemi ateşe veriyorlar. Bir nevi domino etkisi abi ya, ilk taş devrildi mi gerisini durdurmak neredeyse imkânsızlaşıyor.
Peki, pankreasın bu işteki günahı ne, neden o yüksek rakamları görünce ilk panikleyen organlardan biri oluyor kendisi? Trigliserid seviyesi beş yüzlerin, binlerin üzerine çıktığında, o incecik kılcal damarlarda dolaşan kanın viskozitesi öyle bir artıyor ki... Pankreatik lipaz enziminin kontrolsüz aktivasyonu, organın kendi dokusunu sindirmeye başlamasına yol açan o akut, amansız inflamasyonu tetikleyiveriyor. Hani derler ya, kendi silahıyla vurulmak... Öyle bir şey işte, ani başlayan ve şakası olmayan bir karın ağrısıyla kapıyı çalan o korkunç tablo.
Beslenme çantamızı, o çok sevdiğimiz rafine karbonhidratları, akşamüstü atıştırmalıklarını bir masaya yatırmanın zamanı geldi de geçiyor sanki. Fruktoz şuruplu o paketli gıdalar, akşamları keyifle yudumlanan o alkollü içecekler karaciğerde doğrudan trigliserid sentezini körükleyen birer yakıttan farksız. Karbonhidratı kısıp yerine kaliteli yağları koymayı denemek, belki de o zinciri kırmanın en kestirme, en akıllıca yoludur, kim bilir... Hayat tarzını kökten değiştirmeden sadece ilaçlardan medet ummak da bana biraz kendini kandırmak gibi geliyor ya, neyse.
Ateroskleroz dediğimiz o damar sertliği hikayesi, aslında öyle bir günde, bir haftada yazılmıyor; yıllar süren sessiz bir birikimin, görmezden gelinen küçük sinyallerin eseri. Trigliserid yüksekliği, damar duvarındaki o makrofajları uyararak köpük hücrelerinin oluşumunu hızlandırıyor ve plakların daha kırılgan hale gelmesine neden oluyor. O plak bir çatladı mı, üzerine çöken trombositler... Neyse, burayı çok kurcalayıp insanın neşesini kaçırmayalım şimdi ama durumun ciddiyeti ortada.
Doktorların o lipid paneline bakarken sadece total kolesterole odaklandığı günler çok geride kaldı, artık resmin bütününe, o satır aralarındaki ince detaylara bakılıyor. HDL’nin yani o iyi huylu koruyucunun düşüşüyle eş zamanlı seyreden bir trigliserid yüksekliği, kardiyovasküler risk haritanızda kıpkırmızı bir alarm bölgesi anlamına gelir. Bir terazinin iki kefesi gibi düşünün; biri yukarı çıktıkça diğeri aşağı iniyor ve denge tamamen bozuluyor. Bu dengesizliği sadece genetiğe bağlayıp işin içinden sıyrılmak da çok kolaycı bir yaklaşım olurdu doğrusu.
Belki de her sabah aç karnına yapılan o tempolu kırk beş dakikalık yürüyüşler, ecza dolabındaki pek çok kapsülden daha şifalıdır. Kasların enerji toplamak için kanda serseri mayın gibi gezen o serbest yağ asitlerini çekip yakması, metabolizmayı yeniden fabrika ayarlarına döndürebilir. Düzenli egzersiz, lipoprotein lipaz enzimini öyle bir aktive eder ki, damarların temizlenmesine doğrudan önayak olur. Kendinize bir iyilik yapın ve o hareketsiz döngüden çıkın derim, çünkü beden ihmal edilmeye gelmiyor hiç...
