Hakan Ulu
Kayıtlı Kullanıcı
Birçok sürücü motor çalıştıktan sonra elektrik ihtiyacının aküden karşılandığını sanır; oysa krank milinden aldığı dairesel hareketi V kayışı aracılığıyla rotora ileten alternatör, mekanik enerjiyi alternatif akıma çeviren asıl güç merkezidir. Alternatör arızalandığında stator sargılarındaki manyetik indüksiyon kesilir ve araç tamamen akünün kimyasal deposundaki sınırlı doğru akıma (DC) bağımlı hâle gelir. Akü voltajı kritik eşik olan 10.5 voltun altına düştüğünde ise motor kontrol ünitesi (ECU) enjektör tetiklemelerini ve buji ateşleme bobinlerini besleyemez olur. İşte o an, hareket hâlindeyken motor birden durur...
Aracının kadranında beliren kırmızı akü simgesi aslında akünün bittiğini değil, şarj sistemindeki regülatörün (konjektör) doğru voltajı üretemediğini fısıldar sana. Şarj voltajı 13.5 ile 14.5 volt aralığından düşmeye başladığında, motor hemen o saniyede stop etmez; sistemdeki elektrikli tüketicilerin yüküne bağlı olarak bir can çekişme süreci başlar. Diyot köprüsündeki doğrultucu diyotlardan biri yandığında bile alternatif akım doğru akıma çevrilemez ve yakıt pompası ihtiyaç duyduğu basıncı üretecek gücü bulamamaya başlar. Yolda giderken aniden direksiyonun sertleşmesi, farların soluklaşması ve ardından gelen o sessizlik...
Yüksek devirlerde seyrederken alternatörün kömürleri (karbon fırçalar) aşındıysa, kollektör bileziklerine temas kesilir ve indükleme akımı tamamen sıfırlanır. Dizel araçlarda yakıt selenoid valfi kapatır kendini, benzinli araçlarda ise bujilere giden yüksek voltaj sıçramaları kesiliverir. Yani evet, alternatör arızası doğrudan olmasa da aküyü saniyeler içinde tüketerek motorun çalışmasını tamamen imkansız kılar. Hatta bazen kilitlenen bir alternatör bilyası V kayışını koparır; su pompası da aynı kayışa bağlıysa, motor sadece stop etmekle kalmaz, birkaç dakika içinde silindir kapak contasını yakacak kadar aşırı ısınır.
Bunu önlemenin yolu aslında multimetre panelinde saklı; motor rölantideyken kutup başlarından okuduğun değer 13.8 voltun altındaysa o alternatör artık sana veda ediyordur. Diğer taraftan bakarsak, regülatör arızası sadece eksik şarj değil, aşırı şarj riski de doğurur. Volt 15 volt üzerine çıktığında hassas mikroişlemcili sensörler kendilerini korumaya almak için devreyi keser. Sonuç yine değişmez; yakıt püskürtme haritası çöker, ECU sistemi kapatır ve aracın kenara çekilmek zorunda kalır.
Kayış gerginliğini arada bir elle kontrol etmek, alternatörden gelen o hafif uğultulu rulman sesini kulak ardı etmemek seni yolda kalmaktan kurtarır. İletken fırçaların ömrü bittiğinde veya stator sargıları aşırı ısınarak kısa devreye düştüğünde sistem geri dönüşü olmayan bir yola girer. Elektrik mimarisi çöken bir modern araçta mekanik aksam ne kadar sağlam olursa olsun o motor dönemez... Tamamen karanlığa teslim olan bir gösterge paneli ve ardı sıra gelen o kaçınılmaz duruş.
Aracının kadranında beliren kırmızı akü simgesi aslında akünün bittiğini değil, şarj sistemindeki regülatörün (konjektör) doğru voltajı üretemediğini fısıldar sana. Şarj voltajı 13.5 ile 14.5 volt aralığından düşmeye başladığında, motor hemen o saniyede stop etmez; sistemdeki elektrikli tüketicilerin yüküne bağlı olarak bir can çekişme süreci başlar. Diyot köprüsündeki doğrultucu diyotlardan biri yandığında bile alternatif akım doğru akıma çevrilemez ve yakıt pompası ihtiyaç duyduğu basıncı üretecek gücü bulamamaya başlar. Yolda giderken aniden direksiyonun sertleşmesi, farların soluklaşması ve ardından gelen o sessizlik...
Yüksek devirlerde seyrederken alternatörün kömürleri (karbon fırçalar) aşındıysa, kollektör bileziklerine temas kesilir ve indükleme akımı tamamen sıfırlanır. Dizel araçlarda yakıt selenoid valfi kapatır kendini, benzinli araçlarda ise bujilere giden yüksek voltaj sıçramaları kesiliverir. Yani evet, alternatör arızası doğrudan olmasa da aküyü saniyeler içinde tüketerek motorun çalışmasını tamamen imkansız kılar. Hatta bazen kilitlenen bir alternatör bilyası V kayışını koparır; su pompası da aynı kayışa bağlıysa, motor sadece stop etmekle kalmaz, birkaç dakika içinde silindir kapak contasını yakacak kadar aşırı ısınır.
Bunu önlemenin yolu aslında multimetre panelinde saklı; motor rölantideyken kutup başlarından okuduğun değer 13.8 voltun altındaysa o alternatör artık sana veda ediyordur. Diğer taraftan bakarsak, regülatör arızası sadece eksik şarj değil, aşırı şarj riski de doğurur. Volt 15 volt üzerine çıktığında hassas mikroişlemcili sensörler kendilerini korumaya almak için devreyi keser. Sonuç yine değişmez; yakıt püskürtme haritası çöker, ECU sistemi kapatır ve aracın kenara çekilmek zorunda kalır.
Kayış gerginliğini arada bir elle kontrol etmek, alternatörden gelen o hafif uğultulu rulman sesini kulak ardı etmemek seni yolda kalmaktan kurtarır. İletken fırçaların ömrü bittiğinde veya stator sargıları aşırı ısınarak kısa devreye düştüğünde sistem geri dönüşü olmayan bir yola girer. Elektrik mimarisi çöken bir modern araçta mekanik aksam ne kadar sağlam olursa olsun o motor dönemez... Tamamen karanlığa teslim olan bir gösterge paneli ve ardı sıra gelen o kaçınılmaz duruş.
