Hakan Ulu
Kayıtlı Kullanıcı
Gecenin bir yarısı, en tatlı uykunun ortasında aniden uyanıp kendinizi banyoda buluyorsanız, yalnız değilsiniz vallahi billahi... Erkeklerin yaşlandıkça karşılaştığı o meşhur durumdan bahsediyorum: İyi huylu prostat büyümesi, yani tıbbi adıyla Benign Prostat Hiperplazisi. Mesanenin hemen altında, idrar kanalını bir bilezik gibi saran bu bez, hücre sayısını artırarak içeriye doğru genişlemeye başladığında işler biraz sarpa sarıyor. Normalde bir ceviz büyüklüğünde olan organın, histolojik olarak stromal ve glandular elementlerin proliferasyonu nedeniyle büyümesi, aslında tamamen hormonal dengesizliklerle, özellikle de testosteronun dihidrotestosterona (DHT) dönüşmesiyle alakalı bir süreç. Yaş ilerledikçe bu dönüşüm hızlanıyor ve o küçük bez, idrar yoluna resmen barikat kuruyor.
Sık idrara çıkma isteği bir yana, tuvalete gittiğinizde o eski tazyiki bulamamak can sıkıcı olabilir abi ya... İdrar akım hızının (Qmax) saniyede 15 mililitrenin altına düşmesi, idrar kesesinin çıkışındaki tıkanıklığın en somut teknik göstergelerinden biridir aslında. Mesane kası (detrusor kası), bu tıkanıklığı aşabilmek için daha fazla güç uygulamaya başlar ve zamanla kalınlaşır; bu da tıpta mesane trabekülasyonu dediğimiz yapısal bozukluğa yol açar. Hani bazen tam bitti dersiniz ama o son damlalar bir türlü durmaz, damlamaya devam eder ya... İşte o post-miksiyonel damlama fenomeni, mesanenin tabanında biriken statik idrarın, üretral direnci aşamaması yüzünden kronik bir hal alır.
Doktora gittiğinizde size doldurtacakları o Uluslararası Prostat Semptom Skoru (IPSS) formundaki soruları görünce şaşırmayın, hepsi yaşadığınız bu eziyeti rakamlara dökmek için. Kreatinin seviyenize bakarlar, böbreklerin bu tıkanıklıktan zarar görüp görmediğini anlamak isterler çünkü mesanede kalan artık idrar (post-void residüel idrar) zamanla yukarıya, üreterlere doğru baskı yapabilir. Bir de tabii PSA testi var ki, o apayrı bir hikaye; total ve serbest PSA oranları, bu büyümenin kanseröz bir dokudan mı yoksa tamamen masum bir hiperplaziden mi kaynaklandığını ayırt etmede altın standarttır. Eğer ultrasonografide prostat hacmi 30 santimetreküpün üzerinde çıktıysa ve idrar yaparken mesaneyi tam boşaltamama hissi kronikleştiyse, artık bir şeyleri değiştirmenin vakti gelmiştir...
Hemen ameliyat masası falan gelmesin aklınıza, tıp dünyası bu konuda ilk etapta ilaçlarla yolu açmayı tercih ediyor genellikle. Mesane boynundaki ve prostat düz kaslarındaki dinamik tıkanıklığı gevşetmek için alfa-blokerler (tamsulosin, alfuzosin gibi) kullanılır ki, bunlar idrar akışını birkaç gün içinde rahatlatır ama prostatın boyutunu küçültmez. Eğer prostat gerçekten çok büyükse, hormonal döngüyü kırıp dokuyu hacimsel olarak küçültecek 5-alfa redüktaz inhibitörleri (finasterid veya dutasterid) devreye girer; bu ilaçlar DHT sentezini baskılayarak prostat hacmini altı ay içinde yaklaşık yüzde yirmi beş oranında azaltabilir. Tabii bu iki farklı mekanizmayı birleştirip kombinasyon tedavisi uygulamak, ileride yaşanabilecek ani idrar tıkanmalarını (akut urinary retansiyon) önlemede çok daha etkilidir diyebiliriz.
İlaçlar bir yerden sonra yetersiz kaldığında ya da yan etkiler can sıktığında, devreye modern cerrahi teknolojiler giriyor ki artık eski usul açık ameliyatlar neredeyse tarih oldu. Altın standart kabul edilen TUR-P (Prostatın Transüretral Rezeksiyonu) yönteminde, idrar kanalından girilerek tıkanıklık yapan dokular elektrik enerjisiyle katman katman kazınır ve dışarı alınır. Son yıllarda ise özellikle HoLEP (Holmium Lazer Enükleasyon) teknolojisi çok popüler; bu yöntemde lazer kullanılarak prostat dokusu, portakalın kabuğundan ayrılması gibi anatomik kapsülünden tamamen sıyrılır ve mesane içine itilerek orada morselatör denilen bir cihazla parçalanıp vakumlanır. Kanama riskinin minimum olması ve iyileşme süresinin kısalığı nedeniyle, özellikle büyük prostatlarda bu lazer teknolojileri hayat kurtarıyor vallahi.
Sadece ameliyat veya ilaç yetmez, günlük hayatta da bazı alışkanlıkları masaya yatırmak gerekiyor açıkçası. Akşam saat sekizden sonra sıvı alımını, özellikle de mesane kasını irite eden kafeinli ve alkollü içecekleri minimuma indirmeyi bir deneyin, farkı göreceksiniz. İdrarınız geldiğinde ertelememek, mesane esnekliğini korumak adına çok kritik bir hamledir; çünkü aşırı gerilen detrusor kası zamanla kasılma yeteneğini tamamen kaybedebilir. Bir de soğuk havada kalmamaya dikkat edin derim; soğuk, sempatik sinir sistemini uyararak prostat düz kaslarını kasar ve birden idrar yapamaz hale gelebilirsiniz...
Sık idrara çıkma isteği bir yana, tuvalete gittiğinizde o eski tazyiki bulamamak can sıkıcı olabilir abi ya... İdrar akım hızının (Qmax) saniyede 15 mililitrenin altına düşmesi, idrar kesesinin çıkışındaki tıkanıklığın en somut teknik göstergelerinden biridir aslında. Mesane kası (detrusor kası), bu tıkanıklığı aşabilmek için daha fazla güç uygulamaya başlar ve zamanla kalınlaşır; bu da tıpta mesane trabekülasyonu dediğimiz yapısal bozukluğa yol açar. Hani bazen tam bitti dersiniz ama o son damlalar bir türlü durmaz, damlamaya devam eder ya... İşte o post-miksiyonel damlama fenomeni, mesanenin tabanında biriken statik idrarın, üretral direnci aşamaması yüzünden kronik bir hal alır.
Doktora gittiğinizde size doldurtacakları o Uluslararası Prostat Semptom Skoru (IPSS) formundaki soruları görünce şaşırmayın, hepsi yaşadığınız bu eziyeti rakamlara dökmek için. Kreatinin seviyenize bakarlar, böbreklerin bu tıkanıklıktan zarar görüp görmediğini anlamak isterler çünkü mesanede kalan artık idrar (post-void residüel idrar) zamanla yukarıya, üreterlere doğru baskı yapabilir. Bir de tabii PSA testi var ki, o apayrı bir hikaye; total ve serbest PSA oranları, bu büyümenin kanseröz bir dokudan mı yoksa tamamen masum bir hiperplaziden mi kaynaklandığını ayırt etmede altın standarttır. Eğer ultrasonografide prostat hacmi 30 santimetreküpün üzerinde çıktıysa ve idrar yaparken mesaneyi tam boşaltamama hissi kronikleştiyse, artık bir şeyleri değiştirmenin vakti gelmiştir...
Hemen ameliyat masası falan gelmesin aklınıza, tıp dünyası bu konuda ilk etapta ilaçlarla yolu açmayı tercih ediyor genellikle. Mesane boynundaki ve prostat düz kaslarındaki dinamik tıkanıklığı gevşetmek için alfa-blokerler (tamsulosin, alfuzosin gibi) kullanılır ki, bunlar idrar akışını birkaç gün içinde rahatlatır ama prostatın boyutunu küçültmez. Eğer prostat gerçekten çok büyükse, hormonal döngüyü kırıp dokuyu hacimsel olarak küçültecek 5-alfa redüktaz inhibitörleri (finasterid veya dutasterid) devreye girer; bu ilaçlar DHT sentezini baskılayarak prostat hacmini altı ay içinde yaklaşık yüzde yirmi beş oranında azaltabilir. Tabii bu iki farklı mekanizmayı birleştirip kombinasyon tedavisi uygulamak, ileride yaşanabilecek ani idrar tıkanmalarını (akut urinary retansiyon) önlemede çok daha etkilidir diyebiliriz.
İlaçlar bir yerden sonra yetersiz kaldığında ya da yan etkiler can sıktığında, devreye modern cerrahi teknolojiler giriyor ki artık eski usul açık ameliyatlar neredeyse tarih oldu. Altın standart kabul edilen TUR-P (Prostatın Transüretral Rezeksiyonu) yönteminde, idrar kanalından girilerek tıkanıklık yapan dokular elektrik enerjisiyle katman katman kazınır ve dışarı alınır. Son yıllarda ise özellikle HoLEP (Holmium Lazer Enükleasyon) teknolojisi çok popüler; bu yöntemde lazer kullanılarak prostat dokusu, portakalın kabuğundan ayrılması gibi anatomik kapsülünden tamamen sıyrılır ve mesane içine itilerek orada morselatör denilen bir cihazla parçalanıp vakumlanır. Kanama riskinin minimum olması ve iyileşme süresinin kısalığı nedeniyle, özellikle büyük prostatlarda bu lazer teknolojileri hayat kurtarıyor vallahi.
Sadece ameliyat veya ilaç yetmez, günlük hayatta da bazı alışkanlıkları masaya yatırmak gerekiyor açıkçası. Akşam saat sekizden sonra sıvı alımını, özellikle de mesane kasını irite eden kafeinli ve alkollü içecekleri minimuma indirmeyi bir deneyin, farkı göreceksiniz. İdrarınız geldiğinde ertelememek, mesane esnekliğini korumak adına çok kritik bir hamledir; çünkü aşırı gerilen detrusor kası zamanla kasılma yeteneğini tamamen kaybedebilir. Bir de soğuk havada kalmamaya dikkat edin derim; soğuk, sempatik sinir sistemini uyararak prostat düz kaslarını kasar ve birden idrar yapamaz hale gelebilirsiniz...
