Hakan Ulu
Kayıtlı Kullanıcı
Sabahın erken saatlerinde direksiyon başına geçip kontağı çevirdikten hemen sonra o tanıdık mekanizmaya uzandığınızda karşılaştığınız o sert direnç, aslında otomotiv endüstrisinin en eski ve en güvenilir güvenlik sistemlerinden birinin size çıkardığı beklenmedik bir faturadır. Sürücü koltuğundan aldığınız o his, levyenin altındaki mekanik kilit mandalının yuvasına sıkışıp kalmasından ya da daha derindeki bir paslanma probleminden kaynaklanıyor olabilir; çünkü el freni kolunu indirmeye çalıştığınızda düğmeye basamıyorsanız veya düğme boşa çıkıyorsa, sistem kendisini emniyete almış demektir. Çoğu zaman kullanıcı hatası olarak nitelendirilen, oysa tamamen metal yorgunluğuna dayanan bu durum, aslında aracın alt takımında yıllarca biriken çamur, su ve tuz kalıntılarının bir gün aniden "ben buradayım" deme şeklidir... Bir bakıma, sistemin kendi kendini kilitlemesiyle karşı karşıyasınızdır.
Kış aylarında, özellikle sıfırın altındaki sıcaklıklarda gece boyunca dışarıda bırakılan araçların arka tekerleklerindeki kampana veya disk mekanizmaları, donma hadisesi yüzünden tamamen kilitlenme eğilimi gösterir. Balataların diske ya da kampanaya yapışması sonucu el freni kolu yukarıda çakılı kalır, ne kadar kuvvet uygularsanız uygulayın o düğme içeri göçmez ve siz de çaresizce motorun ısınmasını beklersiniz. Eğer telin kılıfı içerisine bir şekilde su sızmışsa ve o su orada donmuşsa, artık mekanik bir bağdan ziyade buzdan bir kelepçeden bahsetmek daha doğru olacaktır; yani aslında çekilen kol değil, bizzat o çelik halatın kendisi buz tutmuştur. Böyle anlarda zorlayarak kolu aşağı indirmeye çalışmak, içerideki plastik klipslerin veya bizzat telin kopmasına yol açabileceği için süreci daha da içinden çıkılmaz bir hale getirmekten başka bir işe yaramaz.
Mekanik aksamın zamanla aşınması ve yağsız kalması, el freni mekanizmasının en büyük düşmanıdır ve siz farkında olmadan o çelik teller paslanarak lif lif ayrılmaya başlar. Aracın altından geçen ve tekerleklere kadar uzanan o koruyucu kılıfların delinmesi, içeri giren tozun ve nemin zamanla adeta bir zımpara kağıdı gibi çalışmasına, sonrasında ise her şeyin birbirine kaynamasına sebebiyet verir. Kolu indirdiğinizi sanırsınız, göstergedeki o kırmızı ünlem işareti söner fakat arka tekerlekler hala sıkı sıkıya kavranmış durumdadır; işte bu, telin geri bırakma yayının görevini yapamadığının en net kanıtıdır. Bazen sadece küçük bir distribütör ya da ayar somununun gevşemesi bile tüm bu senkronizasyonu bozmaya yeter de artar bile...
Merkezdeki kilit düğmesine bastığınızda o hafif çıt sesini duymuyorsanız, muhtemelen kabinin hemen altındaki mandal mekanizması dişliye takılı kalmıştır ve bu da tamamen fiziksel bir aşınma problemidir. Levonun içindeki yayın özelliğini yitirmesi veya tırnağın kırılması, el freninin aşağı inmesini tamamen engeller ki bu durumda sorunu tekerleklerde değil, doğrudan doğruya elinizin altındaki o plastik ve metal yığınında aramanız icap eder. Belki de sadece biraz yağ sökücü sprey ve doğru açıdan uygulanacak hafif bir tıkıklatmayla çözülebilecek bu durum, panikle asılunduğunda devasa bir tamirat masrafına dönüşebilir. Ne kadar sert çekerseniz, o tırnak yuvaya o kadar çok saplanır ve siz asıldıkça o kilit orada adeta ölümsüzleşir...
Kampanalı fren sistemine sahip eski model araçlarda, fren ayarının çok sıkı yapılması ya da balata tozlarının içeride birikerek bir katman oluşturması, el freninin bırakılmasını zorlaştıran gizli bir etkendir. Kaliper pistonlarının hidrolik basınç sonrasında geri çekilmemesi, diskli sistemlerde de benzer bir kilitlenmeye yol açarak el freni mekanik olarak serbest kalsa dahi tekerleğin dönmesine mani olur. Araç hareket etmeye çalıştığında arkadan gelen o ağır ve sürtünmeli direnç hissi, aslında balataların hala diski ısırmaya devam ettiğinin, yani sistemin fiziksel olarak serbest kalmadığının açık bir göstergesidir. Servis yolunu tutmadan evvel, arka jantların arasından balatalara doğru hafifçe vurmak, bazen o sıkışmış yayların yerinden oynamasını sağlayarak geçici bir çözüm sunabilir.
Kış aylarında, özellikle sıfırın altındaki sıcaklıklarda gece boyunca dışarıda bırakılan araçların arka tekerleklerindeki kampana veya disk mekanizmaları, donma hadisesi yüzünden tamamen kilitlenme eğilimi gösterir. Balataların diske ya da kampanaya yapışması sonucu el freni kolu yukarıda çakılı kalır, ne kadar kuvvet uygularsanız uygulayın o düğme içeri göçmez ve siz de çaresizce motorun ısınmasını beklersiniz. Eğer telin kılıfı içerisine bir şekilde su sızmışsa ve o su orada donmuşsa, artık mekanik bir bağdan ziyade buzdan bir kelepçeden bahsetmek daha doğru olacaktır; yani aslında çekilen kol değil, bizzat o çelik halatın kendisi buz tutmuştur. Böyle anlarda zorlayarak kolu aşağı indirmeye çalışmak, içerideki plastik klipslerin veya bizzat telin kopmasına yol açabileceği için süreci daha da içinden çıkılmaz bir hale getirmekten başka bir işe yaramaz.
Mekanik aksamın zamanla aşınması ve yağsız kalması, el freni mekanizmasının en büyük düşmanıdır ve siz farkında olmadan o çelik teller paslanarak lif lif ayrılmaya başlar. Aracın altından geçen ve tekerleklere kadar uzanan o koruyucu kılıfların delinmesi, içeri giren tozun ve nemin zamanla adeta bir zımpara kağıdı gibi çalışmasına, sonrasında ise her şeyin birbirine kaynamasına sebebiyet verir. Kolu indirdiğinizi sanırsınız, göstergedeki o kırmızı ünlem işareti söner fakat arka tekerlekler hala sıkı sıkıya kavranmış durumdadır; işte bu, telin geri bırakma yayının görevini yapamadığının en net kanıtıdır. Bazen sadece küçük bir distribütör ya da ayar somununun gevşemesi bile tüm bu senkronizasyonu bozmaya yeter de artar bile...
Merkezdeki kilit düğmesine bastığınızda o hafif çıt sesini duymuyorsanız, muhtemelen kabinin hemen altındaki mandal mekanizması dişliye takılı kalmıştır ve bu da tamamen fiziksel bir aşınma problemidir. Levonun içindeki yayın özelliğini yitirmesi veya tırnağın kırılması, el freninin aşağı inmesini tamamen engeller ki bu durumda sorunu tekerleklerde değil, doğrudan doğruya elinizin altındaki o plastik ve metal yığınında aramanız icap eder. Belki de sadece biraz yağ sökücü sprey ve doğru açıdan uygulanacak hafif bir tıkıklatmayla çözülebilecek bu durum, panikle asılunduğunda devasa bir tamirat masrafına dönüşebilir. Ne kadar sert çekerseniz, o tırnak yuvaya o kadar çok saplanır ve siz asıldıkça o kilit orada adeta ölümsüzleşir...
Kampanalı fren sistemine sahip eski model araçlarda, fren ayarının çok sıkı yapılması ya da balata tozlarının içeride birikerek bir katman oluşturması, el freninin bırakılmasını zorlaştıran gizli bir etkendir. Kaliper pistonlarının hidrolik basınç sonrasında geri çekilmemesi, diskli sistemlerde de benzer bir kilitlenmeye yol açarak el freni mekanik olarak serbest kalsa dahi tekerleğin dönmesine mani olur. Araç hareket etmeye çalıştığında arkadan gelen o ağır ve sürtünmeli direnç hissi, aslında balataların hala diski ısırmaya devam ettiğinin, yani sistemin fiziksel olarak serbest kalmadığının açık bir göstergesidir. Servis yolunu tutmadan evvel, arka jantların arasından balatalara doğru hafifçe vurmak, bazen o sıkışmış yayların yerinden oynamasını sağlayarak geçici bir çözüm sunabilir.
