Ceren Kalaycı
Kayıtlı Kullanıcı
Yılların getirdiği o refleksle elini o kola atarsın, çat çat çat diye sesler gelir ama araba arkaya doğru milim milim kaymaya devam eder... İşte o an insanın yüreği ağzına gelir, hele arkanda tampon tampona duran lüks bir cip varsa panik katsayın ikiye katlanır. Çoğu sürücü el freninin mekanik yapısını basite indirger, sadece çekince arabayı tutan bir kol sanır oysa arkada dönen devasa bir mekanik sürtünme savaşı var. Zamanla o çelik teller esner, gevşer, hatta paslanır; metal yorgunluğu dediğimiz illet tam da burada devreye girerek senin o asıldığın gücü arka tekerleklere tam olarak iletmez. Zaten yokuş yukarı durduğunda aracın tüm ağırlık merkezi arkaya biner, yerçekimi arabayı aşağı çağırırken senin tek güvencen o incecik tellerin ucundaki pabuçlardır. Eğer balatalar aşındıysa, disk veya kampana yüzeyinde derin kanallar oluştuysa, ne kadar kuvvetli çekersen çek o sürtünme katsayısını yakalayamazsın ve araç kaçınılmaz olarak geriye doğru kayma eğilimi gösterir.
Kampanalı sistemlerde otomatik ayar mekanizması diye bir nane vardır, bilir misin, balata aşındıkça kendi kendini sıkıştırması gerekir. Gel gelelim bu mekanizma tozdan, kirden, balata tozunun o lanet yapısından dolayı zamanla kilitlenir, işlevini yitirir ve görevini yapamaz hale gelir. Sen içeride kolu göğsüne kadar çekersin, tık sayısı onu on beşi bulur ama arkadaki pabuçlar kampananın duvarına o kadar uzaktır ki dokunamaz bile, sadece havayı döver. Disk frenli modern araçlarda ise durum biraz daha farklıdır; el freni mekanizması doğrudan kaliper pistonuna etki eder ve oradaki küçük bir mekanik manivela sistemiyle çalışır. Kaliperin içindeki o geri dönüş yayı zayıfladığında veya mil pas tuttuğunda piston yeterince ileri itilemez, balata diski ısıramaz. Sürekli dik yokuşlara park edenlerin balata ömrü, düz yolda yaşayanlara göre yarı yarıya daha çabuk biter; bu da sistemin erken havlu atmasına sebep olur.
Balata yüzeyinin "camlaşması" tabirini sanayideki ustadan illa ki duymuşsundur, hani o aşırı ısıdan dolayı balatanın parlak ve kaygan bir ayna gibi olması durumu var ya... İşte o aşamadan sonra sürtünme sıfıra yaklaşır, metal metale sürter gibi olur ama tutunma gerçekleşmez bir türlü. El freni çekili vaziyette unutulup birkaç kilometre gidildiğinde o pabuçlar öyle bir kavrulur ki, artık kömürden farkı kalmaz, özelliğini tamamen yitirir. Bazen de sorun tamamen hidrolik kaçaklarından kaynaklanır; arka fren merkezlerindeki o minik lastik contalar sızdırmaya başladığında balataların üzerine hidrolik yağı bulaşır. Yağlanmış bir balatanın dik bir rampada iki tonluk demir yığınını sabit tutmasını beklemek zaten mucize olur, yağ kayganlaştırır ve tutunmayı imkansız kılar. Kaliper pimlerinin yağsız kalması, sıkışması, yerinden oynamaması da cabası...
Ayarsızlık en büyük düşmandır bu sistemde, kolun altındaki o küçük somundan yapılan ayar aslında işin sadece makyaj kısmıdır. Sen gidip sadece kolun boşluğunu alırsın, teli gerersin ama tekerleğin içindeki pabuçların mesafesini ayarlamadığın sürece o yaptığın işlem geçici bir göz boyamadan ibaret kalır. Gergin tel yüzünden balatalar sürekli kampanaya sürterek seyir halindeyken ısınır, sen farkında olmadan arkada gizli bir yangın başlatırsın, sonra ilk durduğun yokuşta araba cup diye geriye kayar. Gerçekten güvende hissetmek istiyorsan o tekerlekler sökülecek, kampanalar açılacak ve pabuçların merkezleme ayarı manuel olarak elden geçirilecek. Eski toprak şoförler iyi bilir, aracı yokuşa bırakırken sadece el frenine güvenilmez, direksiyon kaldırıma doğru kırılır ve vites mutlaka yokuş aşağıysa geriye, yokuş yukarıysa birinci vitese takılır. Tek bir mekanik tele canını emanet etmek yerine, şanzımanın o devasa dişlilerini de duruma ortak etmek en mantıklısı...
Kampanalı sistemlerde otomatik ayar mekanizması diye bir nane vardır, bilir misin, balata aşındıkça kendi kendini sıkıştırması gerekir. Gel gelelim bu mekanizma tozdan, kirden, balata tozunun o lanet yapısından dolayı zamanla kilitlenir, işlevini yitirir ve görevini yapamaz hale gelir. Sen içeride kolu göğsüne kadar çekersin, tık sayısı onu on beşi bulur ama arkadaki pabuçlar kampananın duvarına o kadar uzaktır ki dokunamaz bile, sadece havayı döver. Disk frenli modern araçlarda ise durum biraz daha farklıdır; el freni mekanizması doğrudan kaliper pistonuna etki eder ve oradaki küçük bir mekanik manivela sistemiyle çalışır. Kaliperin içindeki o geri dönüş yayı zayıfladığında veya mil pas tuttuğunda piston yeterince ileri itilemez, balata diski ısıramaz. Sürekli dik yokuşlara park edenlerin balata ömrü, düz yolda yaşayanlara göre yarı yarıya daha çabuk biter; bu da sistemin erken havlu atmasına sebep olur.
Balata yüzeyinin "camlaşması" tabirini sanayideki ustadan illa ki duymuşsundur, hani o aşırı ısıdan dolayı balatanın parlak ve kaygan bir ayna gibi olması durumu var ya... İşte o aşamadan sonra sürtünme sıfıra yaklaşır, metal metale sürter gibi olur ama tutunma gerçekleşmez bir türlü. El freni çekili vaziyette unutulup birkaç kilometre gidildiğinde o pabuçlar öyle bir kavrulur ki, artık kömürden farkı kalmaz, özelliğini tamamen yitirir. Bazen de sorun tamamen hidrolik kaçaklarından kaynaklanır; arka fren merkezlerindeki o minik lastik contalar sızdırmaya başladığında balataların üzerine hidrolik yağı bulaşır. Yağlanmış bir balatanın dik bir rampada iki tonluk demir yığınını sabit tutmasını beklemek zaten mucize olur, yağ kayganlaştırır ve tutunmayı imkansız kılar. Kaliper pimlerinin yağsız kalması, sıkışması, yerinden oynamaması da cabası...
Ayarsızlık en büyük düşmandır bu sistemde, kolun altındaki o küçük somundan yapılan ayar aslında işin sadece makyaj kısmıdır. Sen gidip sadece kolun boşluğunu alırsın, teli gerersin ama tekerleğin içindeki pabuçların mesafesini ayarlamadığın sürece o yaptığın işlem geçici bir göz boyamadan ibaret kalır. Gergin tel yüzünden balatalar sürekli kampanaya sürterek seyir halindeyken ısınır, sen farkında olmadan arkada gizli bir yangın başlatırsın, sonra ilk durduğun yokuşta araba cup diye geriye kayar. Gerçekten güvende hissetmek istiyorsan o tekerlekler sökülecek, kampanalar açılacak ve pabuçların merkezleme ayarı manuel olarak elden geçirilecek. Eski toprak şoförler iyi bilir, aracı yokuşa bırakırken sadece el frenine güvenilmez, direksiyon kaldırıma doğru kırılır ve vites mutlaka yokuş aşağıysa geriye, yokuş yukarıysa birinci vitese takılır. Tek bir mekanik tele canını emanet etmek yerine, şanzımanın o devasa dişlilerini de duruma ortak etmek en mantıklısı...
