Ceren Kalaycı
Kayıtlı Kullanıcı
Vücudumuzdaki kan dolaşımını devasa bir şehir altyapısına, karmaşık boru hatlarına benzetecek olursak, damar cerrahisi tam olarak bu devasa sistemin arızalarını gideren ana bakım ekibidir aslında. İnsanlar genelde kalp ameliyatlarıyla karıştırıyor bu alanı ama işin aslı öyle değil; kalpten çıkan ana damarlardan tutun da ayak parmağındaki en küçük toplardamara kadar hemen her şey bu branşın kapsama alanına giriyor. Mesela bacaklarınızda aniden beliren o mosmor, kıvrım kıvrım varisler var ya... Hani akşamları eve gelip çorapları çıkarınca "Ah be kardesim bu ne böyle" dedirten, ağrısından sızısından insanı yatırmayan o durum işte tam olarak damar cerrahisinin, daha doğrusu periferik damar hastalıklarının uzmanlık alanına giriyor. Toplardamar kapakçıkları düzgün çalışmadığında kan orada birikmeye başlıyor, sonra gelsin şişlikler, gitsin estetik rahatsızlıklar ve ileri safhalarda iyileşmeyen o lanet olası varis yaraları... Yani uzun süre ayakta duran, masa başında çakılı kalan herkes için aslında bu durum potansiyel bir risk ve öyle hafife alınacak bir şey de değil vallahi.
Diğer taraftan atardamar tıkanıklıkları meselesi var ki, işin belki de en hayati ve en sinsi ilerleyen boyutunu oluşturuyor desek hiç de abartmış olmayız. Şeker hastalığınız varsa, yıllardır sigarayla aranızdan su sızmıyorsa ya da kolesterol yüksekliğiyle başınız dertteyse, damar sertliği dediğimiz o meşhur atherosclerosis olayı kapınızı çalmış demektir. Bacaklara giden atardamarlar yavaş yavaş tıkandığında, insan yüz metre yürüyünce baldırına bıçak saplanıyor gibi bir kramp girmeye başlar, dinlenince geçer ama yürüyünce tekrar başlar... Biz buna tıpta vitrin bakma hastalığı deriz; çünkü hasta ağrıdan yürüyemez ama çaktırmamak için vitrin bakıyormuş gibi durup bekler. İşte böyle bir tabloyla karşılaştığınızda, o tıkalı damarı balonla mı açarsınız, stent mi takarsınız yoksa başka bir yerden damar alıp bypass mı yaparsınız, ona doğrudan damar cerrahı karar verir ve inan olsun gecikilirse iş uzuv kaybına, yani ayağın kesilmesine kadar gidebilir...
Peki ya o hiç belirti vermeden vücudun içinde büyüyen, saatli bomba gibi bekleyen anevrizmalara ne demeli? Anevrizma dediğimiz şey, damar duvarının zayıflayıp tıpkı kalitesiz bir balon gibi balonlaşması, genişlemesidir ve en çok da karnın içinden geçen ana atardamarda, yani abdominal aortada görülür. Hiçbir ağrı hissetmezsiniz, hiçbir sızı duymazsınız ama o damar orada günden güne genişler, tehlikeli sınırları aşar ve Allah korusun bir patlarsa... Dakikalar içinde iç kanamadan insanı götürür vallahi, kurtarma şansı bile kalmayabilir çoğu zaman. İşte bu yüzden belli bir yaştan sonra ultrasonla o bölgeye baktırmak, damar genişlemesini erkenden yakalayıp cerrahiyle veya kasıktan girilerek yapılan kapatma yöntemleriyle o damarı bombaya dönüşmeden tamir ettirmek hayat kurtarır, net.
Boyun damarlarındaki tıkanıklıklara, yani şah damarı dediğimiz karotis arter hastalıklarına değinmeden bu konuyu kapatırsak büyük eksiklik olur. Beyne kan taşıyan bu ana arterler kireçlenme veya plak birikimi yüzünden daraldığında, oradan kopan küçücük bir pıhtı doğrudan beyne gidip felce neden olabiliyor. Bir sabah uyanıyorsunuz, kolunuz tutmuyor ya da konuşmanız birden bozuluyor... İşte bu felç riskini ortadan kaldırmak için damar cerrahları giriyor devreye, o şah damarının içini ameliyatla pırıl pırıl temizliyor ya da stent yerleştirerek kan akışını yeniden pürüzsüz hale getiriyor. Eğer ailenizde felç öyküsü varsa veya dönemsel göz kararmaları, geçici konuşma bozuklukları yaşıyorsanız "Yorgunluktandır ya" deyip geçmeyin abi, hemen bir damar uzmanına görünün derim.
Diyalize girmek zorunda kalan böbrek hastalarının o hayati damar erişim yollarını hazırlamak da yine bu branşın sessiz ama inanılmaz önemli görevlerinden biridir. Damar cerrahları olmasa diyaliz hastalarının kanı temizlenemez, hayatta kalmaları imkansız hale gelir; çünkü o hastalar için uygun bir atardamar ile toplardamarı birbirine bağlayıp "AV fistül" dediğimiz yapıyı oluşturmak tam anlamıyla bir santim santim işleme sanatıdır. Bir de bunun yanında, derin ven trombozu denilen bacak toplardamarında aniden pıhtı atması durumu var ki... Bacak bir gecede davul gibi şişer, kıpkırmızı olur ve o pıhtı akciğere kaçarsa nefesinizi bir anda kesebilir. Kısacası bacağınızdaki küçük bir kılcal damar sorunundan tutun da beyninize giden ana damarın tıkanıklığına, böbrek hastasının yaşama tutunma çabasından aniden gelişen pıhtı krizlerine kadar dolaşım sistemindeki her büyük krizin arkasında damar cerrahisinin o tecrübeli eli vardır.
Diğer taraftan atardamar tıkanıklıkları meselesi var ki, işin belki de en hayati ve en sinsi ilerleyen boyutunu oluşturuyor desek hiç de abartmış olmayız. Şeker hastalığınız varsa, yıllardır sigarayla aranızdan su sızmıyorsa ya da kolesterol yüksekliğiyle başınız dertteyse, damar sertliği dediğimiz o meşhur atherosclerosis olayı kapınızı çalmış demektir. Bacaklara giden atardamarlar yavaş yavaş tıkandığında, insan yüz metre yürüyünce baldırına bıçak saplanıyor gibi bir kramp girmeye başlar, dinlenince geçer ama yürüyünce tekrar başlar... Biz buna tıpta vitrin bakma hastalığı deriz; çünkü hasta ağrıdan yürüyemez ama çaktırmamak için vitrin bakıyormuş gibi durup bekler. İşte böyle bir tabloyla karşılaştığınızda, o tıkalı damarı balonla mı açarsınız, stent mi takarsınız yoksa başka bir yerden damar alıp bypass mı yaparsınız, ona doğrudan damar cerrahı karar verir ve inan olsun gecikilirse iş uzuv kaybına, yani ayağın kesilmesine kadar gidebilir...
Peki ya o hiç belirti vermeden vücudun içinde büyüyen, saatli bomba gibi bekleyen anevrizmalara ne demeli? Anevrizma dediğimiz şey, damar duvarının zayıflayıp tıpkı kalitesiz bir balon gibi balonlaşması, genişlemesidir ve en çok da karnın içinden geçen ana atardamarda, yani abdominal aortada görülür. Hiçbir ağrı hissetmezsiniz, hiçbir sızı duymazsınız ama o damar orada günden güne genişler, tehlikeli sınırları aşar ve Allah korusun bir patlarsa... Dakikalar içinde iç kanamadan insanı götürür vallahi, kurtarma şansı bile kalmayabilir çoğu zaman. İşte bu yüzden belli bir yaştan sonra ultrasonla o bölgeye baktırmak, damar genişlemesini erkenden yakalayıp cerrahiyle veya kasıktan girilerek yapılan kapatma yöntemleriyle o damarı bombaya dönüşmeden tamir ettirmek hayat kurtarır, net.
Boyun damarlarındaki tıkanıklıklara, yani şah damarı dediğimiz karotis arter hastalıklarına değinmeden bu konuyu kapatırsak büyük eksiklik olur. Beyne kan taşıyan bu ana arterler kireçlenme veya plak birikimi yüzünden daraldığında, oradan kopan küçücük bir pıhtı doğrudan beyne gidip felce neden olabiliyor. Bir sabah uyanıyorsunuz, kolunuz tutmuyor ya da konuşmanız birden bozuluyor... İşte bu felç riskini ortadan kaldırmak için damar cerrahları giriyor devreye, o şah damarının içini ameliyatla pırıl pırıl temizliyor ya da stent yerleştirerek kan akışını yeniden pürüzsüz hale getiriyor. Eğer ailenizde felç öyküsü varsa veya dönemsel göz kararmaları, geçici konuşma bozuklukları yaşıyorsanız "Yorgunluktandır ya" deyip geçmeyin abi, hemen bir damar uzmanına görünün derim.
Diyalize girmek zorunda kalan böbrek hastalarının o hayati damar erişim yollarını hazırlamak da yine bu branşın sessiz ama inanılmaz önemli görevlerinden biridir. Damar cerrahları olmasa diyaliz hastalarının kanı temizlenemez, hayatta kalmaları imkansız hale gelir; çünkü o hastalar için uygun bir atardamar ile toplardamarı birbirine bağlayıp "AV fistül" dediğimiz yapıyı oluşturmak tam anlamıyla bir santim santim işleme sanatıdır. Bir de bunun yanında, derin ven trombozu denilen bacak toplardamarında aniden pıhtı atması durumu var ki... Bacak bir gecede davul gibi şişer, kıpkırmızı olur ve o pıhtı akciğere kaçarsa nefesinizi bir anda kesebilir. Kısacası bacağınızdaki küçük bir kılcal damar sorunundan tutun da beyninize giden ana damarın tıkanıklığına, böbrek hastasının yaşama tutunma çabasından aniden gelişen pıhtı krizlerine kadar dolaşım sistemindeki her büyük krizin arkasında damar cerrahisinin o tecrübeli eli vardır.
